Het beschermen van de rol van wetenschap als mondiaal publiek goed in een tijdperk van geopolitieke concurrentie.

De wetenschap wordt in toenemende mate gevormd door geopolitieke concurrentie, gevestigde belangen en de strijd om technologische en grondstoffenvoordelen. Dit ondermijnt het vermogen van de wetenschap om de samenleving te dienen en gezamenlijke mondiale uitdagingen aan te pakken, terwijl het tegelijkertijd de politisering en ondergeschiktheid aan strategische en specifieke belangen versterkt.

De wetenschap is zowel slachtoffer van deze ontwikkelingen als een kracht die conflicten en spanningen kan verergeren. De huidige concurrentie om sleuteltechnologieën (waaronder de militaire wapenwedloop) benadrukt de inherente dualiteit van het gebruik van wetenschappelijke kennis. In deze context dreigt de vertrouwde rol van de wetenschap als mondiaal publiek goed[1], een gedeelde hulpbron die iedereen ten goede komt en openlijk toegankelijk blijft, steeds meer te worden uitgehold door strategische concurrentie en geopolitieke fragmentatie.

Naarmate politieke en ideologische inmenging steeds meer de onderzoeksagenda's en -uitkomsten beïnvloedt, wordt het gebruik van wetenschappelijk bewijs in de beleidsvorming verstoord. De toenemende politisering en fragmentatie van wetenschappelijke systemen beperken geleidelijk de samenwerking en het delen van gegevens, terwijl de toegang tot wetenschappelijke kennis steeds ongelijker wordt. Tegelijkertijd bevordert de prioriteit die wordt gegeven aan geopolitieke en gevestigde belangen een cultuur van wetenschappelijke isolatie en versnelt de uitholling van het vermogen van onderzoekers om vrij en, in sommige contexten, verantwoord onderzoek te verrichten.[2]

Geen enkel wetenschappelijk systeem is immuun voor druk, zowel intern als extern. Beperkingen op de wijze waarop wetenschap wordt bedreven en gedeeld, beperken zich niet tot fragiele of door conflicten getroffen contexten, maar zijn zichtbaar in alle regio's en op alle niveaus van wetenschappelijke capaciteit. Recente ontwikkelingen tonen aan dat politieke inmenging nu ook onderzoekssystemen beïnvloedt waarvan voorheen werd gedacht dat ze immuun waren voor dergelijke druk. De toenemende beperkingen op de academische vrijheid wereldwijd, waaronder de verzwakking van de institutionele autonomie, duiden op een transformationele bedreiging voor het vermogen van de wetenschap om grenzen te overschrijden. Langdurige conflicten hebben nationale onderzoeksinfrastructuren gedestabiliseerd en dragen bij aan een langdurig proces van talentverlies.[3] De verdringing van wetenschappers en het verlies van hun werk is een van de grootste bedreigingen voor ons wereldwijde onderzoeksecosysteem,[4] [5] [6] steeds vaker ook in het Westen. De uitholling van nationale onderzoekssystemen, veroorzaakt door directe aanvallen op instellingen en personeel, is een oorlogswapen. In de toekomst moeten we als een wereldwijd verbonden wetenschappelijke gemeenschap effectievere beschermings- en herstelmechanismen ontwikkelen.[7]

De meest dringende uitdagingen van onze samenlevingen, zoals klimaatverandering, milieuvervuiling, bedreigingen voor de volksgezondheid, technologische ontwrichting en conflicten, zullen gebaat zijn bij een gezamenlijke beschermingsstrategie. Reacties op deze mondiale uitdagingen zijn afhankelijk van onafhankelijke, transparante en internationaal beschikbare wetenschappelijke kennis en een gedeeld begrip. Een planetaire visie op rentmeesterschap en probleemoplossing die verder reikt dan nationale en regionale grenzen is essentieel, aangezien gefragmenteerde of beperkte wetenschappelijke systemen niet aan deze eisen kunnen voldoen. Wetenschappers moeten samenwerken om het recht van alle mensen om deel te nemen aan en te profiteren van de wetenschap te erkennen, te beschermen en te handhaven.[8]

Dit recht biedt een principieel en praktisch kader voor het begrijpen en aanpakken van de hierboven beschreven uitdagingen. Het bevestigt zowel een universeel recht op toegang tot en verantwoorde bijdrage aan wetenschappelijke kennis als de verplichtingen van staten om dergelijke voorwaarden mogelijk te maken. Het verbindt de wetenschappelijke onderneming met doelstellingen van duurzaamheid, gelijkheid en welzijn op nationaal en internationaal niveau. Door te benadrukken dat (civiele) wetenschappelijke infrastructuur en personeel op zijn minst als beschermde en niet als legitieme doelwitten moeten worden beschouwd, erkent het dat het herstel van de wetenschappelijke capaciteit na aanvallen essentieel is voor het nationale, regionale en internationale welzijn en de economische stabiliteit.

Gecoördineerde actie is dringend nodig om de voorwaarden te beschermen waaronder het recht om deel te nemen aan en te profiteren van wetenschap volledig kan worden uitgeoefend en waaronder wetenschap kan functioneren als een mondiaal publiek goed. Dit betekent:

• dat ISC-leden samenwerken met hun collega's en regeringen om de wetenschappelijke vrijheid en integriteit te beschermen tegen politieke, ideologische en ongeoorloofde inmenging in verband met de veiligheid[9];
• dat regeringen en regionale en multilaterale wetenschappelijke actoren ernaar streven internationale samenwerkingen te handhaven en tegelijkertijd op een evenredige manier legitieme veiligheidszorgen aan te pakken;
• dat de bescherming van wetenschappers, data en onderzoeksinfrastructuren, met name in situaties van crisis, conflict of instabiliteit, prioriteit krijgt door middel van passende middelen voor paraatheid en wederopbouw[10].

Tot deze prioriteiten behoort het waarborgen dat wetenschappelijk bewijs systematisch wordt ingebed in multilaterale besluitvorming[11]. In een onderling afhankelijke wereld, waar beslissingen grensoverschrijdende gevolgen hebben, is het beschermen van onafhankelijke, verantwoorde, open en internationaal samenwerkende wetenschap essentieel voor de verantwoorde uitoefening van soevereiniteit. Wetenschappelijke kennis die cruciaal is voor het bevorderen en beschermen van het mondiale gemeengoed mag niet ondergeschikt worden gemaakt aan nauwe nationale belangen.

De wetenschap levert de grootste waarde, ook bij het beheer van mondiale gemeenschappelijke goederen, wanneer zij functioneert als een samenwerkingsverband en een werkelijk mondiale onderneming; wanneer zij kennis en innovatie genereert en helpt bij het oplossen van mondiale problemen.[12] Tegelijkertijd moet het mondiale wetenschappelijke systeem zich aanpassen aan de realiteit van geopolitieke concurrentie zonder de principes van openheid, samenwerking en wetenschappelijke onafhankelijkheid te verlaten.

Referenties

[1] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Wetenschap als een wereldwijd publiek goed2021; en de Internationale Wetenschapsraad (ISC). Hedendaagse perspectieven op vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap. 2021. https://council.science/our-work/freedom-and-responsibility-in-science/

[2] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Principes van vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap. 2022. https://council.science/freedom-and-responsibility-in-science/

[3] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Ondersteuning van Palestijnse wetenschappers die gevaar lopen of ontheemd zijn.. 2024. https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/

[4] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Wetenschappelijke kennis die verloren gaat door conflictenBlog, 2021. https://www.bbc.com/storyworks/unlocking-science/the-scientific-knowledge-being-lost-to-conflict

[5] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Ondersteuning van Palestijnse wetenschappers die gevaar lopen of ontheemd zijn.. 2024. https://council.science/news/supporting-at-risk-and-displaced-palestinian-scientists/

[6] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Verklaring over Soedan. 2023. https://council.science/blog/statement-sudan/

[7] Internationale Wetenschapsraad (ISC). De wetenschap beschermen in tijden van crisis: hoe kunnen we stoppen met reactief te zijn en proactiever worden? 2023. https://council.science/publications/protecting-science-in-times-of-crisis/

[8] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Het recht om deel te nemen aan en te profiteren van wetenschap: een ISC-interpretatie. 2024. https://council.science/our-work/right-to-science/

[9] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Principes van vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap. 2022.

[10] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Wetenschap beschermen in tijden van crisis2023; en de Internationale Wetenschapsraad (ISC). Wetenschap in tijden van crisis projectmiddelen.

[11] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Wetenschap als een wereldwijd publiek goed. 2021. https://council.science/publications/science-as-a-global-public-good/
Internationale Wetenschapsraad (ISC). Verklaringen over multilateralisme en mondiale risico's.

[12] Internationale Wetenschapsraad (ISC). Internationale wetenschappelijke samenwerking: essentieel maar kwetsbaar.Verklaring, juni 2025. https://council.science/statements/international-scientific-collaboration-vital-yet-vulnerable/

Foto door Database on Unsplash.

Schakel JavaScript in uw browser in om dit formulier in te vullen.

Blijf op de hoogte met onze nieuwsbrieven

E-mail *

VOLGENDE

E-mail *

Naam *

Voornaam*

Achternaam*

Welke nieuwsbrief(en) wilt u ontvangen? *

• Belangrijkste nieuwsbrief: ISC Maandelijks
• Wetenschap voor rampenrisicovermindering
• Wetenschap bij de VN-gemeenschapsupdates
• Open science
• ISC-vacature-alerts
• Regionale updates: Latijns-Amerika en het Caribisch gebied
• Regionale updates: Afrika
• Regionale updates: Azië-Pacific

Machtigingen voor gegevensgebruik *

• Je hebt mijn toestemming om me te e-mailen

U kunt op elk moment van gedachten veranderen door op de afmeldlink te klikken in de voettekst van elke e-mail die u van ons ontvangt, of door contact met ons op te nemen via [e-mail beveiligd].

Lees meer over ons privacybeleid: Privacybeleid.

Inschrijven