Gepubliceerd op LSE-blogs, Onder vergunning CC BY 4.0
Een VN-expertgroep op hoog niveau heeft aanbevelingen gedaan om de manier waarop we vooruitgang meten te herdefiniëren, en verder te kijken dan het bruto binnenlands product (bbp) als maatstaf. De groep werd opgericht door de secretaris-generaal van de VN na uitgebreide intergouvernementele beraadslagingen binnen de VN, die uitmondden in het Pact voor de Toekomst 2024. Een van de vele actiepunten van het pact was het ontwikkelen van indicatoren die het bbp aanvullen en verder gaan dan dat. Maar wat was de aanleiding hiervoor?
Al in 1934 stelde Simon Kuznets, de grondlegger van het moderne bbp en de nationale boekhouding, gaf een waarschuwing de wereld heeft sindsdien grotendeels genegeerd: "Het welzijn van een natie kan nauwelijks worden afgeleid uit een meting van het nationaal inkomen." Ruim negen decennia later blijft het bbp de belangrijkste maatstaf waarmee regeringen en internationale instellingen de vooruitgang beoordelen, middelen toewijzen en beleidsmaatregelen onderbouwen.
In werkelijkheid meet het bbp alleen geldstromen. Het registreert transacties, maar kan niet vastleggen hoe rijkdom wordt verdeeld, wiens levensomstandigheden verbeteren of welke milieukosten er ontstaan. Volgens de logica van het bbp telt het kappen van een bos net zo goed als investeren in de volksgezondheid. Ondertussen blijven sommige van de meest waardevolle bijdragen aan de samenleving, zoals onbetaald zorgwerk, onzichtbaar. Het bbp mag dan wel economische activiteit meten, maar het schiet tekort in het meten van wat het menselijk welzijn vormgeeft.
Omdat bbp-groei nog steeds als maatstaf voor vooruitgang wordt beschouwd, is de ongelijkheid toegenomen en het vertrouwen in publieke instellingen ingestort. De focus op het bbp heeft de crises van de afgelopen decennia mogelijk verergerd: de COVID-19-pandemie, de klimaatcrisis en de technologische ontwrichting van de arbeidsmarkt. Het huidige proces om internationaal overeengekomen vooruitgangsindicatoren vast te stellen die verder gaan dan het bbp, is daarom een broodnodige, urgente maar fragiele kans om uit de bbp-val te breken.
Het baanbrekende rapport, opgesteld door de VN-expertgroep op hoog niveau over het BBP-voorbij, getiteld Waar het echt om draait: een kompas voor vooruitgang voor mens en planeetHet rapport, dat vorige maand werd gepubliceerd, biedt een alternatieve visie op vooruitgang: rechtvaardig, inclusief en duurzaam welzijn. Het rapport stelt een dashboard voor met eenendertig nieuwe indicatoren die het bbp moeten aanvullen en overstijgen. Deze indicatoren omvatten economische maatstaven zoals het besteedbaar inkomen per huishouden, milieuaspecten zoals de uitstoot van broeikasgassen en de concentratie fijnstof in de lucht, en sociale welzijnsindicatoren zoals de perceptie van eenzaamheid. De indicatoren vormen een startpunt voor een breder scala aan maatregelen ter ondersteuning van beleidsinspanningen op verschillende niveaus.
Het rapport heeft een intergouvernementeel onderhandelingsproces op gang gebracht. mede mogelijk gemaakt door de regeringen van Guyana en Spanje onder de Algemene Vergadering van de VN, met als doel nieuwe parameters vast te stellen voor nationaal en mondiaal beleid. eerste informele consultatie Het werd duidelijk dat zorgvuldig beheer nodig is om het proces impactvol en beleidsrelevant te houden, zonder bestaande inspanningen te dupliceren of te fragmenteren. Nu de besprekingen over een raamwerk ter opvolging van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen naar verwachting in september 2027 van start gaan, zou het Beyond GDP-proces een sterkere statistische basis kunnen bieden voor economische beleidsvorming die voordelen oplevert voor mens en planeet.
Een van de aanbevelingen in het rapport is om samenvattende indicatoren verder te ontwikkelen die gemakkelijker te begrijpen zijn voor beleidsmakers. Deze indicatoren zouden een overzicht geven van de vooruitgang, in tegenstelling tot het complexe dashboard met meetgegevens dat is voorgesteld. Ze zijn bedoeld om op transparante en nauwkeurige wijze de belangrijkste dimensies van vooruitgang in kaart te brengen, voortbouwend op het werk dat door de expertgroep is verricht. Het is belangrijk dat een wetenschappelijke commissie die is opgericht om een dergelijke geaggregeerde indicator te ontwikkelen, inzichten put uit een breed scala aan perspectieven en kennissystemen, waaronder de sociale wetenschappen en andere kennissystemen zoals inheemse kennis.
Het antwoord van de groep is gebaseerd op decennia aan onderzoek en op nationale en internationale inspanningen om de vooruitgang te meten, onder meer via de Duurzame Ontwikkelingsdoelen. De start van het intergouvernementele proces heeft de noodzaak benadrukt om convergentie in dit werk te bevorderen om beleidsimpact te creëren.
Hoewel economen en statistici centraal zullen blijven staan in de technische processen van Beyond GDP, maken de beperkingen van het bbp duidelijk dat de economie alleen niet kan weergeven wat menselijk welzijn inhoudt. Met dit in gedachten omvatten de voorgestelde indicatoren, die de sociale wetenschappen centraal stellen, vrede, mensenrechten, planetaire stabiliteit, gezondheid, werk, onderwijs, veiligheid en sociale cohesie. Het raamwerk is expliciet intergenerationeel en is niet alleen ontworpen om vast te leggen hoe samenlevingen vandaag de dag functioneren, maar ook om te volgen of wat we opbouwen stand zal houden voor toekomstige generaties.
De opname van dergelijke kwalitatieve indicatoren biedt ruimte voor inzichten en technische innovaties uit vakgebieden zoals sociologie, psychologie en antropologie, die zich bezighouden met het begrijpen van vele dimensies van welzijn, van sociale cohesie en culturele betekenis tot vertrouwen en gemeenschapsgevoel. Het verbreden van het epistemologische kader met inheemse en lokale kennis zou ook de integratie mogelijk maken van contextuele en ervaringsgerichte inzichten die essentieel zijn voor welzijn.
Gezamenlijk bieden deze disciplines en kennissystemen de mogelijkheid om meetbare indicatoren te koppelen aan de geleefde sociale realiteit. Het ontwerpen van indicatoren die zowel betekenisvol als niet te technisch en logistiek complex zijn, vereist innovatie en een oprechte inter- en transdisciplinaire samenwerking. Dit vraagt om creativiteit, bewuste inclusiviteit en tijd. Als het internationale proces de ruimte kan bieden en openstaat voor dergelijke inspanningen, kunnen de resultaten een verstrekkende impact hebben op hoe we begrijpen en meten wat werkelijk van belang is voor het welzijn van mens en planeet.
Er blijven zowel technische als politieke uitdagingen bestaan. Het bereiken van consensus over een reeks meetinstrumenten die welzijn weergeven zonder belangrijke dimensies (vooral moeilijk te meten subjectieve dimensies) uit het oog te verliezen, zonder het risico op overlappingen, zonder te vertrouwen op ondoorzichtige en te complexe berekeningen, en zonder te stuiten op problemen met de statistische capaciteit in verschillende nationale contexten, zal een lastige opgave zijn.
Het invoeren van een nieuwe meetmethode op mondiaal niveau brengt ook uitdagingen met zich mee op het gebied van bestuur. De aanbeveling in het rapport over grensoverschrijdende spill-over-indicatoren, in combinatie met de dashboardindicatoren die zich primair richten op binnenlandse en subnationale vooruitgang, zou het bereiken van consensus verder kunnen bemoeilijken.
De wereldeconomie blijft sterk verankerd in processen en resultaten die gericht zijn op het bbp, en het huidige klimaat, gekenmerkt door toenemende geopolitieke concurrentie, aanhoudende conflicten en verbroken allianties, versterkt deze druk alleen maar.
Toch is er sprake van een positieve ontwikkeling. Het Sevilla-akkoord, aangenomen tijdens de vierde Internationale Conferentie over Financiering voor Ontwikkeling, benoemt expliciet bbp-gerichte regels voor concessionele financiering, kredietratings en schuldhoudbaarheid als belemmeringen voor duurzame ontwikkeling. De Global Alliance for Beyond GDP, die in 2025 werd gelanceerd door Spanje, de OESO, UNCTAD en SEGIB, en gesteund wordt door meer dan dertig landen, verplicht ministeries van Financiën, statistische bureaus en multilaterale ontwikkelingsbanken om elk nieuw kader voor een toekomstig bbp-model om te zetten in operationele besluitvorming. Aanvullende initiatieven, waaronder de Routekaart voor de uitroeiing van armoede, voorbij de economische groei. en het voorstel voor a Internationaal Panel over Ongelijkheid kan ook een extra impuls geven.
Het realiseren van deze agenda vereist actie van diverse belanghebbenden, zoals het rapport aangeeft. Het intergouvernementele proces moet inclusief blijven en openstaan voor wetenschappelijke input. Overheden moeten welzijnsindicatoren in hun beleidsvorming integreren en de datasystemen die eraan ten grondslag liggen versterken. De VN en internationale instellingen zullen de wereldwijde rapportage, financiering en ondersteuning bij de implementatie moeten coördineren. Internationale statistische instanties zullen worden opgeroepen om indicatoren te verfijnen en grote meetlacunes te dichten, met name in omgevingen met beperkte capaciteit. En naast publieke instellingen spelen ook de academische wereld, het maatschappelijk middenveld, de private sector en de media een rol bij het stimuleren van innovatie, verantwoording en draagvlak voor verandering.
De komende maanden zullen cruciaal zijn. De kwaliteit van de komende onderhandelingen, de verkiezing van de nieuwe secretaris-generaal van de VN en de jaarlijkse bijeenkomsten van het IMF en de Wereldbank zullen uitwijzen of dit proces kaders kan opleveren die het beleid daadwerkelijk transformeren, of dat het slechts bijdraagt aan de lange lijst van goedbedoelde maar niet-uitgevoerde hervormingen.
Foto door Rohit Dey on Unsplash
Lees meer over sociale wetenschappen Lees meer over het uitvoeren van ethisch onderzoek in een politiek landschap met ethische beperkingen. Lees meer over hoe Noorwegen, in samenwerking met Zuid-Korea en Chili, het vijfde coördinatiekantoor voor het Internationale Pooljaar zal huisvesten. Lees meer over hoe leiders en onderzoekers uit de Pacific-regio zich verenigen om de veerkracht van voedselsystemen te versterken in aanloop naar COP31. 