Dit stuk maakt deel uit van een blogreeks waarin leden van de ISC Comité voor vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap (CFRS) delen hun reflecties op de Vertrouwen in wetenschap voor beleidsnexus rapport, uitgebracht na een workshop georganiseerd door de International Science Council (ISC) en het Joint Research Centre van de Europese Commissie, met medesponsoring van de Amerikaanse National Science Foundation.
Tijdens de workshop kwamen experts bijeen om de complexe dynamiek van vertrouwen in de wetenschap binnen de beleidsvorming te onderzoeken en een centrale vraag te bespreken: In hoeverre kan vertrouwen in de wetenschap voor beleid worden losgekoppeld van bredere vragen over vertrouwen in democratische instituties?
Over de auteur: Heide Douglas Zij is hoogleraar in de vakgroep Filosofie en lid van de Socially Engaged Philosophy of Science Group aan de Michigan State University. Daarnaast is zij lid van het ISC-comité voor Vrijheid en Verantwoordelijkheid in de Wetenschap.
Het recente rapport van de ISC over vertrouwen in wetenschap voor beleidsvorming verdient lof voor de genuanceerde en zorgvuldige aanpak van de complexe vraagstukken op het snijvlak van wetenschap en beleid. Dit commentaar gaat dieper in op thema's als waarden in de wetenschap en de basis voor burgervertrouwen in de wetenschap.
Ten eerste moeten we ons begrip van de rol van sociale en ethische waarden bij het versterken van het publieke vertrouwen in wetenschap voor beleidsvorming verfijnen. Sociale en ethische waarden staan centraal in een verantwoordelijke en responsieve wetenschappelijke praktijk (bijvoorbeeld bij het richten van wetenschappelijke aandacht op maatschappelijke problemen, bij het ontwikkelen van ethisch aanvaardbare methodologieën en bij het bepalen wanneer bewijs voldoende is voor de verspreiding en het gebruik van wetenschappelijke informatie). Dit betekent dat vertrouwen in de wetenschap ook inhoudt dat we vertrouwen hebben in de sociale en ethische oordelen die in het wetenschappelijk onderzoek worden geveld. Wetenschappers kunnen en moeten open zijn over de waardeoordelen die hun werk vormgeven (maar niet bepalen). Onderzoek wijst uit dat dit het publieke vertrouwen niet zou ondermijnen (Hicks en Lobato, 2022). Integendeel, het zou de wetenschappelijke onderneming waarschijnlijk juist menselijker maken.
Om te kunnen beslissen of en in hoeverre burgers de wetenschap vertrouwen, hebben ze betrouwbare wetenschappelijke instellingen en betrouwbare wetenschappers nodig. Een van de tekortkomingen van het huidige wetenschapsonderwijs is dat het zich te veel richt op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek uit het verleden en te weinig op de processen die tot die resultaten hebben geleid. Het voortdurende kritische debat in de wetenschap, de centrale rol van bewijs en methode in die debatten, en de open processen die tot een oplossing leiden, zijn cruciaal voor de betrouwbaarheid – en daarmee de geloofwaardigheid – van wetenschappelijke bevindingen. Wetenschapsonderwijs moet zich richten op deze aspecten van de wetenschappelijke praktijk, zodat burgers weten waar ze op moeten letten bij het beoordelen van de betrouwbaarheid van een wetenschappelijke gemeenschap. Idealiter zou wetenschapsonderwijs leerlingen in staat stellen om daadwerkelijk wetenschappelijk onderzoek te doen, zodat ze het proces volledig begrijpen (iets wat zelfs met kinderen in groep 3 mogelijk is).
Een dergelijk begrip van de wetenschappelijke praktijk – de voortdurende betrokkenheid en het debat die vereist zijn – zou bijdragen aan de basisbescheidenheid die nodig is om de neiging tot “zelfonderzoek” te temperen. Het is voor de meeste burgers niet haalbaar om op de vereiste, duurzame manier deel te nemen aan gemeenschappen van kritiek en debat. Betrouwbare wetenschappers nemen wel deel aan dergelijke debatpraktijken binnen de gemeenschap, en dergelijke debatten zouden zoveel mogelijk zichtbaar moeten zijn om betrouwbaarheid uit te stralen. Betrouwbare wetenschappelijke instellingen en gemeenschappen zijn die welke dergelijke debatpraktijken ondersteunen en de reflexmatige reactie op kritiek voorkomen, waarbij men zich gedraagt als een mierenkolonie met een indringer (p. 20). Kritiek vereist een onderbouwd antwoord, geen defensieve manoeuvres.
Naast het ondersteunen en tonen van het debat dat essentieel is voor een goede wetenschappelijke kennisproductie, moeten wetenschappelijke gemeenschappen en instellingen openstaan voor een diverse groep mensen en perspectieven, zodat de waardeoverwegingen die nodig zijn voor responsieve expertise beter vertegenwoordigd zijn in het wetenschappelijke debat (p. 32). Idealiter zouden we allemaal de experts moeten vertrouwen die de oordelen vellen die wij zouden vellen als we over hun expertise beschikten. Het tonen van zowel de waarden die inherent zijn aan de wetenschap als de debatten die centraal staan in de wetenschap, biedt een goede basis voor publiek vertrouwen.
Net zo belangrijk is echter de bescherming van de wetenschap tegen politieke macht. Politici die bepaalde ideologieën aanhangen, mogen wetenschappelijke bevindingen in adviesrapporten niet kunnen negeren. 'Beleidsmatig onderbouwd bewijs', wanneer het een vertekend beeld geeft van de werkelijke situatie, ondermijnt het publieke vertrouwen ernstig. Hoewel wetenschapsadviseurs ervoor moeten zorgen dat hun advies relevant is voor de politieke actoren die ze adviseren, betekent dit niet dat ze precies en uitsluitend het advies moeten geven waar de adviseurs om vragen. In die zin hebben wetenschapsadviseurs een zekere mate van onafhankelijkheid van hun adviseurs nodig.
Wetenschap mag niet worden gebruikt als dekmantel voor politieke beslissingen. Als we de feilbaarheid van de wetenschap erkennen en het belang van waarden bij de vorming ervan, dan bestaat wetenschappelijke informatie niet uit onwrikbare waarheidsclaims. Wetenschap voor beleidsvorming zou juist de best beschikbare informatie op dat moment moeten zijn – wat betekent dat deze door toekomstige bevindingen kan worden betwist, belangrijke aspecten van een probleem over het hoofd kan hebben gezien (een kaderprobleem), en niet bepalend mag zijn voor politieke keuzes, zoals het rapport opmerkt. Politici moeten het advies ter harte nemen, maar uiteindelijk hun eigen beslissingen nemen, waarvoor ze politiek verantwoording zullen moeten afleggen. Zich verschuilen achter de wetenschap – of het nu gaat om wetenschap die een accurate weerspiegeling is van de opvattingen van de wetenschappelijke gemeenschap of om wetenschap die is gemanipuleerd om een bepaalde agenda te ondersteunen – moet altijd verdacht zijn.
Het ideale scenario voor het vertrouwen van de burger zou wetenschap zijn die voortkomt uit een goed gevormde consensus (na een langdurig debat tussen uiteenlopende wetenschappelijke perspectieven en standpunten). Zo'n consensus zou ook het oordeel van experts moeten weerspiegelen, ingegeven door de waarden van de burger, en daardoor volledig betrouwbaar moeten zijn – ook al is die niet onfeilbaar. Dat zou het beste zijn wat we op dat moment hebben.
blog 
blog Foto door Connie de Vries on Unsplash
Disclaimer
De informatie, meningen en aanbevelingen die in onze gastblogs worden gepresenteerd, zijn die van de individuele auteurs en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de waarden en overtuigingen van de International Science Council.
Lees meer over Vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap 
Lees meer over het recht om deel te nemen aan en te profiteren van wetenschap 
Lees meer over het eerste congres van de Pacific Academy of Sciences, dat de kennis van de regio benut en een platform lanceert voor opkomende wetenschappers uit de Pacific. 
Lees meer over de vacature: Hoofd Fondsenwerving en Ontwikkeling | deadline: 15 maart 
Lees meer over: Vrouwen blijven ondervertegenwoordigd in wetenschappelijke organisaties, blijkt uit nieuw onderzoek. 
