Hoewel onze kennis van de oceaan toeneemt en duurzame oplossingen voor de druk die de gezondheid van de oceaan ondermijnt binnen handbereik liggen, blijft meetbare vooruitgang beperkt en schiet deze ver achter bij de urgente, systemische actie die nodig is om de omvang en het tempo van de oceaanuitdagingen te evenaren. Gefragmenteerd bestuur versnelt deze degradatie door de stressfactoren die mariene ecosystemen in gevaar brengen en de levens van velen, met name kustgemeenschappen, die afhankelijk zijn van de oceaan voor voedsel, levensonderhoud en welzijn, niet aan te pakken. Om te onderzoeken wat er moet veranderen om rechtvaardig oceaanbeheer en op wetenschap gebaseerde oplossingen voor de oceaan te garanderen, spraken we met twee oceaanexperts:
Momenteel is oceaanbeheer sterk gefragmenteerd over multilaterale verdragen, landen, sectoren en zelfs binnen afzonderlijke overheidsdepartementen. Visserij-, energie- en milieudepartementen opereren los van elkaar en beheren elk verschillende aspecten van de oceaan zonder coördinatie, communicatie of gedeelde visie. De ene houdt toezicht op beschermde mariene gebieden, een andere verleent vergunningen voor offshore olie-exploratie, terwijl een derde visserijquota vaststelt. Deze structurele fragmentatie weerspiegelt de onderlinge verbondenheid van de oceaan niet en negeert de realiteit van kustgemeenschappen wier leven deze door de mens gecreëerde grenzen overschrijdt. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld leidt gefragmenteerd bestuur vaak tot overlappende of conflicterende wettelijke kaders, waardoor kleinschalige vissers in verwarring raken, waardoor ze geen toegang hebben tot de oceaan voor voedsel of levensonderhoud, en onterechte arrestaties worden uitgevoerd.
Think Dokter Mia StrandDeze discrepantie is niet toevallig. Ze weerspiegelt historische erfenissen en institutionele culturen, zoals koloniale bestuurskaders, die het mariene beleid vandaag de dag nog steeds vormgeven. Ze waarschuwt dat zelfs progressieve initiatieven zoals mariene ruimtelijke planning en de 30×30-instandhoudingsdoelstelling het risico lopen om uitsluitingsmodellen te versterken, tenzij ze fundamenteel worden herzien om diverse kennissystemen beter te erkennen en gemeenschappen centraal te stellen die van deze beslissingen zouden moeten profiteren.
Volgens Strand wordt het behoud van het mariene milieu te vaak gezien als het beschermen van ecosystemen. vanaf lokale gemeenschappen in plaats van with Deze aanpak negeert hun diepgaande kennis en jarenlange rol als hoeders van de oceaan, wat uiteindelijk de doelen van mariene bescherming en sociale rechtvaardigheid ondermijnt. De kloof tussen oceaanbeheer en de levenservaringen van de gemeenschappen die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van de oceaan, leidt tot besluitvorming die niet alleen ineffectief maar ook schadelijk dreigt te zijn.
Beleid mag gemeenschappen niet verbieden om te profiteren van natuurlijke hulpbronnen, maar moet juist kaders creëren die duurzame, respectvolle en wederzijds voordelige interacties garanderen.
Hoe ziet een zinvolle transformatie van oceaanbeheer eruit? Dokter Frank Mirobo legt uit dat geïntegreerd oceaanbeheer betekent dat iedereen die door de oceaan wordt beïnvloed of ervan profiteert, erbij betrokken wordt. Dit omvat beleidsmakers, onderzoekers, kustgemeenschappen, vissers, maritieme industrieën, vervuilers en zelfs degenen die indirect met de oceaan verbonden zijn. Voor Strand moet de verschuiving verder gaan dan overleg naar medebestuur, waarbij een belangrijk onderscheid wordt gemaakt tussen medebeheer – deelnemen aan het implementatieproces – en medebestuur – strategische besluitvorming en rechten delen.
Belangrijk is dat inclusief oceaanbeheer niet alleen draait om het integreren van gemeenschappen in bestaande kaders. In plaats daarvan moeten ze van onderaf opnieuw worden ontworpen. Dat vereist het creëren van participatieve processen, het centraal stellen van inheemse en lokale kennissystemen en het ondersteunen van bestuursmechanismen die ecologisch verantwoord en sociaal rechtvaardig zijn. Strand benadrukt ook dat het essentieel is om mensen te ontmoeten waar ze zijn, zowel letterlijk als figuurlijk. Dit betekent dat we ons moeten aanpassen aan de schema's en prioriteiten van niet-academische partners, individuen eerlijk moeten compenseren voor hun tijd en transparantie en flexibiliteit gedurende het hele coproductieproces moeten waarborgen.
Het maakt uit wie het coproductieproces begeleidt. Begeleiders hebben idealiter ervaring met conflictbemiddeling en het vermogen om ruimte te creëren voor meerdere perspectieven.
Maar de huidige systemen werken dit vaak tegen. Er heerst nog steeds een 'fortenbeschermingsmentaliteit' – waarbij mariene bescherming wordt gezien als een kwestie van politie in plaats van partnerschap. Mariene beheerders worden bijvoorbeeld soms beoordeeld op de omvang van beschermde gebieden en het aantal arrestaties. Prestatie-indicatoren belonen zelden coproductie, en in sommige gevallen worden ze zelfs berispt voor te veel betrokkenheid van belanghebbenden, benadrukt Strand. Ze benadrukt dat indicatoren voor dialoog en participatie Hoewel ze wel bestaan, worden ze in de monitoring- en evaluatiekaders vaak niet herkend.
Praktijkvoorbeelden laten zien dat coproductie niet alleen rechtvaardig, maar ook effectiever is. Zo hebben inheemse en lokale gemeenschappen langs de Zuid-Afrikaanse 'Wild Coast' in de Oostkaap met succes... heeft de voorgestelde offshore seismische onderzoeken van Shell aangevochten – de eerste fase in de offshore olie- en aardgaswinning – voor de rechter. Het Hooggerechtshof van Makhanda oordeelde dat Shell had nagelaten de betrokken gemeenschappen, van wie velen traditionele visrechten hebben en diepe spirituele en culturele banden met de oceaan onderhouden, zinvol te raadplegen. In plaats daarvan vertrouwde Shell op een gebrekkig, top-down consultatieproces dat gebruikmaakte van ontoegankelijke communicatiekanalen en traditionele monarchen als enige vertegenwoordigers behandelde, waardoor lokale stemmen werden gemarginaliseerd. Strand merkt op dat als de overheid zich vanaf het begin had beziggehouden met zinvolle betrokkenheid en samenwerking met lokale gemeenschappen, ze een grote juridische nederlaag en maatschappelijke tegenwerking had kunnen voorkomen.
Strand is van mening dat samenwerking en betrokkenheid met gemeenschappen voorafgaand aan het ontwerp en de implementatie van beschermde mariene gebieden ook de norm zouden moeten zijn. Als dit niet het geval is, zouden vissers, kustgemeenschappen, natuurbeheerders en lokale overheden op zijn minst samen moeten komen om bestaande wetgeving en beheersplannen te evalueren en mogelijkheden te bespreken om de bestemming van beperkte en gecontroleerde gebieden te wijzigen. Ze benadrukt dat het starten vanuit gedeelde doelen, en niet vanuit conflicten, de discussie stuurt naar de vraag hoe we samen verder kunnen.
Kansen voor participatie moeten worden afgestemd op de lokale context en gebaseerd zijn op inclusieve benaderingen die rekening houden met de historische factoren die bepalen wie toegang heeft tot de oceaan. – Mia Strand
Mirobo geeft een voorbeeld uit zijn werk voor zeeschildpaddenbescherming in Tanzania, waar aanvankelijke weerstand tegen het stoppen van de consumptie van schildpadden werd overwonnen door consistente betrokkenheid van de gemeenschap. Zijn team voerde bewustmakingscampagnes uit waarin de ecologische waarde van schildpadden, de afname van de populatie en de gezondheidsrisico's van het eten van hun vlees werden benadrukt. Geleidelijk aan begonnen gemeenschappen, met name jongeren, nestplaatsen te beschermen en te pleiten voor natuurbehoud. Deze verandering vanuit de basis, gesteund door wetenschappers en lokale leiders, leidde uiteindelijk tot nieuwe regelgeving. Mirobo benadrukt dat de sleutel lag in het opbouwen van vertrouwen door middel van dialoog; niet in het voorschrijven van acties, maar in het uitleggen waarom natuurbehoud belangrijk is voor hun gezondheid, milieu en economie.
Toen mensen eenmaal begrepen hoe alles met elkaar verbonden was – van zeeschildpadden tot hun eigen gezondheid en levensonderhoud – begonnen ze verantwoordelijkheid te nemen. Dat diepere begrip gaf hen de kracht om actie te ondernemen. – Frank Mirobo
Bij UNOC-3 is het dringend noodzakelijk om op te roepen tot een structurele verschuiving in oceaanbeheer – een verschuiving die diverse kennissystemen samenbrengt en vertrouwensopbouw, dialoog en gedeelde besluitvorming beloont. Alleen met deze aanpak kan werkelijk inclusief en rechtvaardig oceaanbeheer op alle niveaus worden bereikt.
Foto door Guillaume Markies vanaf Unsplash
Lees meer over Nieuwe overeenkomst ter bevordering van beleids-, onderzoeks- en praktijkrelevante kennis 
Lees meer over Vertrouwen in de wetenschap: Ethische verantwoordelijkheden voor wetenschappers en universiteiten 
Lees meer over het bevorderen van gecoördineerde hervormingen in publicaties en onderzoeksbeoordeling 
