In september 2024 organiseerde de International Science Council (ISC), in samenwerking met het Joint Research Centre van de Europese Commissie en mede gesponsord door de Amerikaanse National Science Foundation, de workshop "Trust in Science for Policy Nexus". Tijdens dit evenement kwamen experts bijeen om de complexe dynamiek van vertrouwen in wetenschap binnen de beleidsvorming te onderzoeken en een centrale vraag te beantwoorden: In hoeverre kunnen kwesties rond vertrouwen in de wetenschap voor beleid worden losgekoppeld van bredere kwesties rond vertrouwen in democratische instituties?
In mei 2025 publiceerden de partners het resulterende rapport, Vertrouwen in wetenschap voor beleidsnexusHet schetst de belangrijkste uitdagingen en stelt strategieën voor om het vertrouwen tussen wetenschappers, beleidsmakers en het publiek te versterken – met name in een context die gekenmerkt wordt door verzet, desinformatie en misinformatie.
Leden van de ISC Comité voor vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap (CFRS) bieden nu hun reflecties op het rapport in een reeks beschouwingen. Hun werk om de principes te handhaven die de wetenschap als een wereldwijd publiek goed - inclusief de mensenrecht om deel te nemen aan en te profiteren van de wetenschap – sluit nauw aan bij de thema's die tijdens de workshop aan bod kwamen. Hun bijdragen brengen extra nuances en perspectieven vanuit verschillende disciplines en regio's.
Over de auteur: S. Karly Kehoe, Fellow van de Royal Society of Canada, hoogleraar geschiedenis en leerstoel Canada Research in Atlantic Canada Communities aan de Saint Mary's University
Democratische instellingen – instellingen die de vooruitgang van de wetenschap mogelijk maken (dat wil zeggen de productie van kennis door zorgvuldig onderzoek) – worden ondermijnd door een groeiende cultuur van desinformatie en misinformatie. Recent onderzoek van de OESO (2024) toonde aan dat 44% van de burgers in een steekproef van 30 landen "weinig of geen vertrouwen in de nationale overheid" heeft. Het probleem is dat, hoewel we weten dat "goed functionerende" systemen voor wetenschappelijk advies leiden tot een sterk "ecosysteem voor beleidsvorming", het vertrouwen in onderzoek ook afneemt. Dit roept de vraag op: wat kunnen onderzoekers doen om deze trend te keren?
Ten eerste moeten we erkennen dat academische vrijheid niet bedoeld is om meningen te beschermen over onderwerpen waarover we geen onderzoeksexpertise bezitten. Het is eerder bedoeld om de onderzoeker te beschermen die spreekt over wat hij weet vanwege de daadwerkelijk Het beschermen van de integriteit van onderzoek en het onderzoeksproces is van het grootste belang. De geloofwaardigheid en toekomst van onze wereldwijde wetenschappelijke infrastructuur hangt ervan af dat wij als onderzoekers duidelijk zijn over wat we weten dankzij ons onderzoek en wat we niet weten.
Ten tweede moeten we inclusievere onderzoeksprocessen ontwikkelen die uitnodigen tot publieke participatie. Het publiek voelt zich ver verwijderd van onderzoek omdat ze zijn ver ervan verwijderd en in veel gevallen ook ver ervan verwijderd gehouden. Onderzoek leert ons dat hoe verder de wetenschap verwijderd is, hoe minder er vertrouwen in bestaat. Lokale universiteiten hebben de mogelijkheid om vertrouwen in de wetenschap op te bouwen door diepere en betekenisvollere relaties te smeden met de gemeenschappen om hen heen. Het publiek uitnodigen om deel te nemen aan de coproductie van onderzoek door, waar mogelijk, onze onderzoeksprocessen te herzien, zodat ze meer ruimte bieden aan nieuwe stemmen, perspectieven en ideeën, kan aanzienlijke voordelen opleveren. Het zal sterkere en meer vertrouwde relaties opbouwen tussen academisch onderzoek en het publiek en onze economieën laten groeien, omdat "samenlevingen en economieën met een hoog vertrouwen doorgaans gecorreleerd zijn met welvaart".
Ten derde is het essentieel dat wij, de onderzoekers, gezien worden als eerlijke bemiddelaars die zo nauwkeurig en objectief mogelijk op bewijs gebaseerde informatie delen. We zijn allemaal mensen en dus spelen de waarden die we aanhangen een rol in ons werk, maar onze verantwoordelijkheid als onderzoekers betekent dat we ons moeten laten leiden door het bewijs en de onderzoeksresultaten.
Tot slot moeten we niet vergeten dat ambtenaren niet de vrijheid hebben om te bepalen wat beleid wordt en wat niet. In democratische samenlevingen is dit de rol van de gekozen regering. Als onderzoekers moeten we met dit systeem samenwerken door ons onderzoek beschikbaar te stellen, zodat degenen die belast zijn met beleidsvorming goede en op bewijs gebaseerde beslissingen kunnen nemen. Als we pal staan als eerlijke bemiddelaars die zinvol werk hebben verricht in samenwerking met mensen buiten de academische wereld, zullen we het vertrouwen in het onderzoeksproces en de onderzoeksgemeenschap herstellen en vergroten. Zo kunnen we een kritische verdediging opbouwen tegen pseudowetenschap en desinformatie en onze democratische instellingen versterken.
blog 
blog Foto door Connie de Vries onUnsplash
Disclaimer
De informatie, meningen en aanbevelingen die in onze gastblogs worden gepresenteerd, zijn die van de individuele auteurs en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de waarden en overtuigingen van de International Science Council.
Lees meer over het recht om deel te nemen aan en te profiteren van wetenschap 
Lees meer over Vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap 
Lees meer over wetenschap bij de VN in 2026: Zet het in uw agenda 
Lees meer over de Wetenschappelijke Adviesraad van de VN neemt een baanbrekende verklaring aan over Open Science 
Lees meer over Niet zomaar een SDG-evenement: wat maakte de Dag van de Wetenschap 2025 zo bijzonder? 
