Dit stuk maakt deel uit van een blogreeks waarin leden van de ISC Comité voor vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap (CFRS) delen hun reflecties op de Vertrouwen in wetenschap voor beleidsnexus rapport, uitgebracht na een workshop georganiseerd door de International Science Council (ISC) en het Joint Research Centre van de Europese Commissie, met medesponsoring van de Amerikaanse National Science Foundation.
Tijdens de workshop kwamen experts bijeen om de complexe dynamiek van vertrouwen in de wetenschap binnen de beleidsvorming te onderzoeken en een centrale vraag te bespreken: In hoeverre kan vertrouwen in de wetenschap voor beleid worden losgekoppeld van bredere vragen over vertrouwen in democratische instituties?
Over de auteurDr. Jorge A. Huete-Pérez is momenteel docent aan het Science, Technology and International Affairs Program (STIA) van de Edmund A. Walsh School of Foreign Service aan de Georgetown University. Hij is tevens buitenlandsecretaris van de Academie van Wetenschappen van Nicaragua en lid van het ISC-comité voor vrijheid en verantwoordelijkheid in de wetenschap.
In kwetsbare democratieën is vertrouwen in de wetenschap onlosmakelijk verbonden met vertrouwen in democratische instellingen. Wanneer regeringen wetenschappelijke informatie manipuleren of onderdrukken voor politieke doeleinden, ondermijnen ze niet alleen het publieke vertrouwen in de wetenschap, maar ook de fundamenten van op bewijs gebaseerd bestuur. De ervaring van Nicaragua illustreert hoe wetenschappelijke integriteit een cruciale, en vaak bedreigde, pijler van het democratische leven wordt.
Tijdens de COVID-19-pandemie koos de overheid voor ontkenning en nalatigheid in plaats van transparantie en verantwoording. De autoriteiten negeerden internationale richtlijnen, bagatelliseerden de ernst van de crisis en beperkten de toegang tot gezondheidsgegevens. Wetenschappers die dit beleid ter discussie stelden, werden het zwijgen opgelegd of in diskrediet gebracht. In deze context raakte het publieke vertrouwen in wetenschappelijke instellingen onlosmakelijk verbonden met een breder wantrouwen jegens overheidsinstellingen. Het ontbreken van betrouwbare officiële gegevens versterkte desinformatie, verwarring en angst.
Temidden van dit klimaat van repressie ontpopte de Academie van Wetenschappen van het land zich, samen met andere wetenschappelijke genootschappen, als bakens van integriteit en maatschappelijke betrokkenheid. Deze organisaties verdedigden wetenschappelijke vrijheid en ethische verantwoordelijkheid ondanks intense politieke druk en persoonlijke risico's. Door onafhankelijke analyses te publiceren over volksgezondheid, ecologische duurzaamheid en onderwijs, toonden ze aan dat betrouwbare wetenschap niet alleen gebaseerd is op technische nauwkeurigheid, maar ook op morele moed en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
De toewijding van de Academie aan wetenschappelijke integriteit dateert van vóór de pandemie. Een cruciaal moment was in 2014, tijdens de debatten over het voorgestelde Interoceanische Kanaalproject, een megaproject dat werd gepresenteerd als alternatief voor het Panamakanaal. De regering verleende verregaande concessies voor een project dat het Cocibolcameer, het grootste zoetwaterreservoir van het land, en uitgestrekte gebieden met een rijke biodiversiteit bedreigde. De Academie voerde onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken uit en verspreidde de resultaten, waaruit de potentiële milieu- en sociale schade van het project bleek. Ondanks de officiële tegenstand leverde deze transparantie de Academie breed publiek respect op en versterkte het de erkenning van wetenschap als een publiek goed.
Deze ervaringen tonen aan dat vertrouwen in de wetenschap floreert wanneer wetenschappers integer handelen, zelfs zonder institutionele bescherming. In kwetsbare democratieën, waar politieke controle wetenschappelijke verhalen gemakkelijk kan verdraaien, zijn onafhankelijke academies, universiteiten en internationale samenwerkingsverbanden essentiële bewakers van de waarheid en verantwoording.
Deze lessen benadrukken dat het bevorderen van vertrouwen in de wetenschap meer vereist dan alleen het bestrijden van desinformatie; het vereist ook het verdedigen van de autonomie van de wetenschap zelf. Wanneer wetenschappers transparantie, onpartijdigheid en verantwoordelijkheid hooghouden, beschermen ze niet alleen hun eigen geloofwaardigheid, maar ook de democratische waarden die een geïnformeerde samenleving in stand houden.
blog blog Foto door Connie de Vries on Unsplash
Disclaimer
De informatie, meningen en aanbevelingen die in onze gastblogs worden gepresenteerd, zijn die van de individuele auteurs en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de waarden en overtuigingen van de International Science Council.
Lees meer over het recht om deel te nemen aan en te profiteren van wetenschap 
Lees meer over de mogelijkheden voor reisondersteuning tijdens de ledenvergadering halverwege het semester. Lees meer over het uitvoeren van ethisch onderzoek in een politiek landschap met ethische beperkingen. Lees meer over Moderne wetenschap: geostrategische, technologische en maatschappelijke drijfveren van verandering 